Bài 5:Học sinh lập trình Scratch - Làm quen với biến

Bạn đã làm được hai trò chơi: “Mèo nhí diễu hành” và “Dơi bắt chuột, chuột ăn chuối”. Bạn nên hướng dẫn cho bé tự làm từ đầu thật thạo hai trò chơi đó trước khi chuyển qua bước tiếp theo: làm quen với biến.
Khi tạo ra trò chơi “Dơi bắt chuột, chuột ăn chuối”, có lẽ bạn thấy ngay một chi tiết cần bổ sung: hiển thị điểm số của người chơi, thay vì để người chơi tự đếm số nải chuối đã “ăn”. Điều này nghĩa là phải có chỗ nào đó để ghi điểm và điểm phải tự động tăng lên sau mỗi lần “bụp” nải chuối.

“Chỗ nào đó” giúp bạn trong việc này gọi là biến. Bạn có thể giải thích với bé rằng biến giống như cái bảng con mà bé thường dùng trong lớp. Có thể ghi vào biến một số gì đó, sau đó sửa số đó thành số khác dễ ợt.
Trước hết, bạn hãy mở chương trình trò chơi đã lưu.Giả sử khung kịch bản đang hiển thị kịch bản của nải chuối (Nhân vật2).Để tạo ra biến, bạn bấm nút Các biến trên khung chứa thẻ. Bấm nút Tạo một biến trong khung chứa thẻ, bạn thấy xuất hiện một cửa sổ nhỏ hỏi bạn về tên biến. Bạn gõ Diem (tức là “điểm”).

Trong cửa sổ Tên biến có hai lựa chọn: Với mọi nhân vật và Chỉ đối với nhân vật này. Nếu bạn chọn Chỉ đối với nhân vật này, chỉ nhân vật đang xét (ở đây là nải chuối) mới thấy được biến Diem, mới sửa được trị số ghi trong biến Diem, trong khi các nhân vật khác không làm được như vậy. Trong trường hợp này, biến giống như “bảng con” của riêng một nhân vật mà thôi.

Bạn thấy rõ Với mọi nhân vật là lựa chọn mặc nhiên. Bạn hãy bấm nút OK ngay để chấp thuận lựa chọn như vậy. Biến Diem sẽ là “bảng con dùng chung” cho mọi nhân vật.

Sau khi bạn bấm OK, lập tức trong khung chứa thẻ Các biến xuất hiện biến Diem cùng một số thẻ mới có liên quan.

Bạn kéo thẻ Thay đổi Diem một lượng 1 vào khung kịch bản của nải chuối, gắn vào bên dưới thẻ Nhảy tới thuộc tình huống Khi Nhân vật2 được ấn. Nhờ vậy, sau khi người chơi bấm vào nải chuối, tiếng “bụp” phát ra, nải chuối nhảy qua chỗ khác và trị số trong biến Diem tăng lên 1. Có lẽ bạn nên bấm vào ô có số 1 của thẻ Thay đổi Diem, gõ 5.Nghĩa là mỗi lần “xử” nải chuối, người chơi được thêm 5 điểm (nếu chỉ thêm 1 điểm thì… hơi ít).
Bạn để ý: biến Diem và trị số của nó tự động xuất hiện trên sân khấu, giúp người chơi (và những người “hâm mộ” đứng bên cạnh) dễ dàng theo dõi điểm số.

Bấm nút “cờ xanh” để chơi thử, chắc chắn bạn thấy thoải mái hơn trước, chỉ cần tập trung… ăn chuối cho tốt. Khi hết thời gian quy định, bạn bấm nút “đèn đỏ”, kết quả thể hiện rành rành trên màn hình, không sợ đếm nhầm số nải chuối đã ăn.

Trò chơi sẽ càng sôi động nếu ta đặt ra quy định mới: điểm càng cao, dơi bay càng nhanh! Với luật chơi… gay cấn như vậy, trước sau gì người chơi cũng bị dơi bắt được và trò chơi kết thúc ở đó.Những người chơi hơn kém nhau ở điểm số đạt được khi bị dơi bắt.Bạn sẽ không phải để ý đến thời gian chơi nữa.

Nếu bé không ngại luật mới, bạn hãy hướng dẫn bé cách thiết lập luật mới. Đầu tiên, bé phải bấm vào chú dơi trong khung nhân vật (bên dưới khung Nhân vật mới) để chuyển qua kịch bản của dơi.
Trong kịch bản của dơi, bạn nhắc bé rằng dơi di chuyển mỗi lần 10 “bước” là nhờ thẻ lệnh Di chuyển. Ta có thể dùng chính biến Diem để quy định số bước trong thẻ lệnh Di chuyển. Nghĩa là phải kéo biến Diem từ khung chứa thẻ, thả vào ô có số 10 của thẻ Di chuyển.

Bạn giải thích với bé rằng nhờ làm như vậy, số bước không còn cố định là 10 nữa, mà chính là điểm số ghi trong “bảng con” Diem. Điểm càng cao, số bước của dơi trong một lần di chuyển càng lớn, dơi bay càng nhanh.
Chưa xong đâu, bạn cần bổ sung một chi tiết nhỏ: kéo thẻ lệnh Đặt Diem là 0 vào kịch bản của chú dơi, đặt dưới thẻ Khi cờ xanh được ấn. Bấm vào ô có số 0 của thẻ mới Đặt Diem là, bạn gõ số 10.Điều này bảo đảm cho biến Diem luôn luôn có trị là 10 khi chương trình bắt đầu, cũng có nghĩa là “tốc độ” ban đầu của chú dơi luôn luôn là 10.

Kịch bản của chú dơi giờ đây trông như sau:

Khi kịch bản đã hoàn chỉnh, bạn nên thêm hình nền cho đẹp.Bạn bấm vào Sân khấu trong khung nhân vật để tỏ ý muốn “chỉnh trang” sân khấu. Tiếp theo, bạn bấm vào mục Hình nền phía trên khung kịch bản, bấm nút Nhập, bấm kép vào thư mục Nature, tìm đến hình Woods-and-bench (hoặc bất cứ hình nào bạn thích) và bấm kép vào đó. Hình được chọn lập tức trở thành hình nền của sân khấu.

Bạn chú ý, lúc này Sân khấu đang “được chọn”. Ta có thể tạo ra kịch bản cho Sân khấu giống như đã tạo ra kịch bản cho các nhân vật. Nói khác đi, Sân khấu cũng là một loại nhân vật.

“Sân khấu là… sân khấu. Nó đứng im, có hoạt động gì đâu?”. Có chứ! Bạn có thể giao cho Sân khấu những nhiệm vụ thích hợp, chẳng hạn như chơi nhạc nền hoặc thay đổi hình nền tùy theo “diễn xuất” của các nhân vật khác.

Để Sân khấu có thể chơi nhạc nền, bạn cần “lấy vào” nhạc nền. Bạn chọn mục Các âm thanh (bên phải mục Hình nền), bấm nút Nhập, bấm kép vào thư mục Music Loops. Trong thư mục này có nhiều tập tin nhạc. Bạn bấm vào từng bài để nghe thử.Bạn có thể bấm kép vào Techno để chọn (âm điệu Techno có vẻ sôi động, thích hợp với trò chơi “rượt đuổi”).

Bạn bấm vào mục Kịch bản.Lúc này, kịch bản cho Sân khấu còn trống trơn. Bạn thử hỏi bé: “Khi bắt đầu chương trình, muốn ra lệnh cho Sân khấu chơi lặp đi lặp lại âm điệu Techno thì phải làm sao?”. Nếu bé chưa trả lời được thì bạn… nhắc tuồng: khi nút “cờ xanh” được nhấn, tạo vòng lặp mãi mãi, trong đó có thẻ lệnh chơi âm điệu Techno. Cụ thể, chuyển qua khung chứa thẻ Điều khiển, kéo thẻ Khi cờ xanh được ấn vào khung kịch bản, kéo thẻ Lặp mãi mãi, gắn vào bên dưới thẻ Khi cờ xanh được ấn. Chuyển qua khung chứa thẻ Âm thanh, kéo thẻ Chơi âm thanh Techno tới khi kết thúc (chơi cho hết bài Techno), thả vào trong vòng lặp.

Tuy bạn dùng thẻ Lặp mãi mãi để chơi bài Techno, âm điệu phát ra sẽ bị ngắt khi dơi bắt được “chuột” do tác dụng của thẻ lệnh Dừng toàn bộ trong kịch bản của chú dơi. Thẻ Dừng toàn bộ làm cho mọi kịch bản của các nhân vật hoặc của sân khấu đều dừng cùng lúc.

Trò chơi hoàn chỉnh rồi đó. Bạn cần nói với bé rằng phải “chuẩn bị tinh thần” trước khi bấm nút “cờ xanh” vì lần này dơi sẽ truy đuổi gắt gao, không còn “khờ khờ” như trước nữa đâu!

Bài 5: Làm quen với biến   – Hoàng Ngọc Giao

Khi tạo ra trò chơi “dơi bắt chuột, chuột ăn chuối”, có lẽ bạn thấy ngay một số chi tiết cần bổ sung: hiển thị điểm số của người chơi, thay vì người chơi tự đếm số nải chuối đã “ăn”. Điều nầy nghĩa là phải có chổ nào đó để ghi điểm,và điểm phải tự động tăng lên sau mổi lần bụp nải chuối.

          “Chổ nào đó” giúp bạn trong việc nầy gọi là biến.Bạn có thể giải thích với bé rằng biến giống như cái bảng con mà bé thường dùng trong lớp. Có thể ghi vào biến một số gì đó, sau đó sửa đổi số đó thành số khác, dể ợt.

  1. Mở chương trình: Trước hết, bạn mở chương trình trò chơi đã lưu. Giả sử khung kịch bản đang hiển thị kịch bản của nải chuối (Nhân vật 2).
  2. Tạo ra biến: Để tạo ra biến, bạn bấm nút “Các biến” . Bấm nút “Tạo một biến” trong khung chứa thẻ. Bạn thấy xuất hiện một cửa sổ nhỏ hỏi bạn về tên biến. Bạn gỏ Diem (tức là điểm).

Trong cửa sổ “Tên biến” có 2 lựa chọn: “Với mọi nhân vật” và “Chỉ đối với nhân vật nầy”. Nếu bạn chọn “Chỉ đối với nhân vật nầy”, chỉ nhân vật đang xét (ở đây là nải chuối) mới thấy được biến Diem, mới sửa được trị số ghi trong biến điểm, trong khi các nhân vật khác không làm được như vậy. Trong trường hợp nầy, biến giống như bảng con của một nhân vật mà thôi.

Bạn thấy rỏ “Với mọi nhân vật” là lựa chọn mặc nhiên.Bạn bấm nút OK ngay để chấp nhận lựa chọn như vậy. Biến “Diem” sẽ là bảng con dùng chung cho mọi nhân vật. Sau khi bạn bấm OK lập tức trong khung chứa thẻ “Các biến” xuất hiện biếnDiem cùng một số thẻ mới có liên quan.Bạn kéo thẻ “thay đổi điểm một lượng 1” vào khung kịch bản của nải chuối, gắn vào bên dưới thẻ “Nhảy tới” thuộc tình huống “Khi nhân vật 2 được ấn”. Nhờ vậy, sau khi người chơi bấm vào nải chuối, tiếng “bụp” phát ra, nải chuối nhảy qua chổ khác và trị số trong biến Diem tăng lên 1.Có lẻ bạn nên bấm vào ô có số 1 của thẻ “Thay đổi điểm” gỏ 5, nghỉa là mổi lần “xử” nải chuối,người chơi được thêm 5 điểm. Biến Diem và trị số của nó tự động xuất hiện trên sân khấu, giúp người chơi dể dàng theo dỏi điểm số.

  1. Chơi thử: Bấm “Nút cờ xanh” để chơi thử, khi hết thời gian quy định bấm “nút dừng đỏ” bạn có kết quả là số nải chuối  đã ăn.
  2. Lập thêm luật mới: Trước hết, bạn bấm vào chú dơi trong khung nhân vật để chuyển qua kịch bản của dơi. Trong kịch bản của dơi, dơi di chuyển mổi lần 10 bước là nhờ thẻ lệnh “di chuyển 10 bước”. Ta có thể dùng chính biến Diem để quy định số bước trong thẻ lệnh “di chuyển”. Nghỉa là phải kéo biến Diem từ khung chứa thẻ, thả vào ô có số 10 của thẻ “di chuyển”. Nhờ vậy, số bước không còn cố định là 10 nửa, mà chính là điểm số ghi trong “bảng con” điểm. Điểm càng cao, số bước của dơi trong một lần di chuyển càng lớn, dơi bay càng nhanh.

Chưa xong đâu, bạn cần bổ sung một chi tiết nhỏ: bạn kéo thẻ lệnh “ đặt điểm là 0” vào kịch bản của chú dơi, đặt dưới thẻ “khi cờ xanh được ấn”. Bấm vào ô có số 0 của thẻ mới “đặt điểm là 0” bạn gỏ số 10. Điều nầy bảo đảm cho biến Diem luôn luôn có trị là 10 khi chương trình bắt đầu, cũng có nghĩa là tốc độ ban đầu của chú dơi luôn luôn là 10.

 

  1. Thêm hình nền: Khi kịch bản đã hoàn chĩnh, bạn nên thêm hình nền cho đẹp. Bạn bấm vào nút “Sân khấu” để tỏ ý muốn chỉnh trang sân khấu.Tiếp theo, bạn bấm vào mục “ hình nền”, bấm nút Nhập, bấm kép vào thư mục Nature, tìm đến hình Woods-and-Bench và bấm kép vào đó.Hình được chọn lập tức trở thành hình nền của sân khấu.

 

Lúc nầy sân khấu đang được chọn. Bạn có thể tạo ra kịch bản cho Sân Khấu giống như đã tạo ra kịch bản của các nhân vật. Nói khác đi, sân khấu cũng là một loại nhân vật. Bạn có thể giao cho Sân khấu những nhiệm vụ thích hợp, chẳng hạn như chơi nhạc nền, hoặc thay đổi hình nền tùy theo diển xuất của các nhân vật khác.

  1. Chơi nhạc nền :Để sân khấu có thể chơi nhạc nền, bạn cần lấy vào nhạc nền.Bạn chọn mục “Các âm thanh” (bên phải mục “Hình nền”).Bấm nútNhập,bấm kép vào thư mục Music Loops. Trong thư mục nầy có nhiều tập tin nhạc.Bạn bấm vào từng bài để nghe thử. Bạn có thể bấm kép vàoTechno để chọn.

Bạn bấm vào mục Kịch bản, lúc nầy kịch bản cho sân khấu còn trống trơn. Bạn muốn ra lệnh cho Sân khấu chơi lặp đi lặp lại âm điệu Techno, khi bắt đầu chương trình: Khi nút cờ xanh được nhấn, tạo vòng lặp mải mải, trong đó có thẻ lệnh chơi âm điệu Techno. Để thực hiện, chuyển qua khung chứa thẻ Điều khiển, kéo thẻ khi “Cờ xanh được ấn”  vào khung kịch bản,kéo thẻ “Lặp mải mải” gắn vào bên dưới thẻ “Khi cờ xanh được ấn”. Rồi, bạn chuyển qua khung chứa thẻ Âm thanh, kéo thẻ “Chơi âm thanh Techno tới khi kết thúc” thả vào trong vòng lặp.

 

Tuy bạn dùng thẻ “Lặp mải mải” để chơi bài Techno, âm điệu phát ra sẽ bị ngắt khi dơi bắt được chuột do tác dụng của thẻ lệnh “Dừng toàn bộ” trong kịch bản của chú dơi. Thẻ “Dừng toàn bộ” làm cho mọi kịch bản của các nhân vật,hoặc của sân khấu đều dừng cùng lúc.